Search

Begin van gelijkwaardige samenwerking


Op dinsdagmiddag 25 januari vond in Almere de hybride conferentie ‘Bouwen aan vertrouwen’ plaats, over het verbeteren van de relatie tussen inwoners en overheid. Aanleiding was de Kinderopvangtoeslagaffaire. Laurentien droeg er haar column voor, die je hier kunt teruglezen:


“Ongekend terrein,” noemde wethouder Froukje de Jonge onlangs publiekelijk de afhandeling van de kinderopvangtoeslagaffaire. Uw ongemak was voelbaar en raakte me. Want ja, er zijn meer vragen dan antwoorden. Dat voelt kwetsbaar en onveilig in een wereld waarin we elkaar afrekenen op antwoorden en beloftes voor de korte termijn. Ik deel dit ongemak. Ook aan deze tafel, ondanks zoveel wil om het juiste te zien en het goede te doen. Ik schaam me vaak over mijn onvermogen de juiste woorden te vinden om uit te leggen waarom gelijkwaardig samenwerken aan oplossingen met mensen om wie het gaat, zoveel betekent en oplevert voor iederéén. Waarom dat wel een grondhouding vraagt waarmee je anders durft te kijken naar mensen: niet als doelgroep, “kwetsbaren” of “gedupeerden”, maar naar mede-mensen. Dat is een keuze. En die keuze leidt tot een fundamenteel andere werkwijze, procesinrichting en rolverdeling. Dit vraagt om een persoonlijke bescheidenheid: om te erkennen slechts onderdeel te zijn van een groter geheel, om niet alle kennis zelf te hebben en om écht nieuwsgierig te zijn naar wat de ander beweegt, hoe je samen tot de juiste oplossingen komt en wie de beste rol heeft in iedere stap van een proces. Gelijkwaardigheid doorbreekt geijkte patronen en mandaten wie de regels van het bestuurlijke spel en de keten van hulpverlening bepaalt. Wie ís “wij”? Wie ís “zij”? Míjn persoonlijke ongemak is om nooit helemaal te weten of een toehoorder naar mij luistert vanwege een titel of een buitenkant of luistert naar de inhoud en acties. Ik geloof in de kracht van het oorspronkelijke stemgeluid, mits er tussen de regels door wordt geluisterd. Het meest natuurlijk voor mij is dus om te citeren uit een brief van een van een geweldige vrouw, inwoonster van Almere, met wie ik sinds ruim een jaar mag samenwerken in de kinderopvangtoeslagaffaire. Zij, en vele andere ouders en jongeren zijn op mijn pad gekomen. Zij biedt wijze inzichten in regie, macht, gelijkwaardigheid en vertrouwen. Ik citeer: “Ik ben al 14 jaar bezig om in mijn eigen leven weer zelf te mogen te bepalen welke richting ik op ga. Ik ben aan het vechten om dit voor en met mijn zoon te mogen doen. Belachelijk als ik erover nadenk, dat je als ouder met een gezond verstand en de voogdij over je gezin alles met een andere partij in overleg moet doen, dat je maar moet hopen dat deze partij dit goedkeurt, omdat deze partij uiteindelijk de macht en het mandaat heeft en de beslissende factor in alles is. Zeker als je weet dat ik dit niet zelf zover heb laten komen en dus gedwongen in deze situatie terecht ben gekomen.

Eigenlijk voelt het als of ik 14 jaar geleden ontvoerd ben met mijn zoon. We zijn gijzelaars. Inmiddels heb ik alles betaald. Maar wij zijn nooit vrijgelaten en komen niet van ze af. Met het betrekken van elke partij buiten mij en mijn zoon, lijk ik verder te geraken van vrijheid. Ik vraag mij steeds meer af voor wie dit recht wel en voor wie dit recht niet geldt. Er worden allerlei commissies, instituten, bureaus en experts ingeschakeld om te helpen uitzoeken hoe onze levens te redden, waarvan er niet één weet wat er werkelijk gebeurt en is gebeurd. Laat staan wat we nodig hebben. Geloof me, er zijn er maar een paar die écht oor hebben voor de mensen die dit hebben ervaren. Een paar die het niet van ons overnemen, maar ons in onze echte kracht zetten. Die daardoor het vertrouwen hebben van kinderen onder en boven de 18. En ook van ouders, die niet gemakkelijk te paaien zijn. En die ervoor zorgen dat al die gijzelaars, die zelfs met elkaar gingen strijden uit wanhoop om daadwerkelijk gehoord te worden, nu in iets meer rust en vertrouwen – hoe broos ook - met elkaar samenwerken. Alle gijzelaars zijn welkom. Of willen de oorspronkelijke ontvoerders liever verdeeldheid houden? Is dat de manier om macht en controle te behouden? De enige manier om vertrouwen in de overheid terug te krijgen is door te laten zien dat wij als individuen het vertrouwen krijgen om samen aan het roer te gaan staan, met mensen die wij vertrouwen als neutrale vertalers, om ons gelijkwaardig te voelen met degenen die de middelen en macht hebben om beslissingen te nemen die onze levens aangaan en bepalen. Daarmee tonen de ontvoerders dat ze eindelijk erkennen dat ze niet het recht hebben hun macht te gebruiken om ons van onze vrijheid te ontnemen. Met elke nieuwe organisatie die wordt ingezet hebben we hetzelfde gesprek, krijgen we dezelfde vragen en geven we dezelfde antwoorden. Iedere organisatie komt even in en uit ons leven, denkt de waarheid te hebben. En steeds weer wordt dan wéér de regie van ons eigen leven weggenomen. Terwijl dat de diepste wond is die er is. Mensen hebben geen idee hoe dat voelt, om steeds maar over je te worden beslist. Zolang de verkeerde vragen worden gesteld en alleen half wordt geluisterd, wij lezen dat onze inzichten maar half goed worden vertaald naar acties en horen dat onze antwoorden zullen worden meegenomen en er vervolgens nooit meer over te horen, zal er niks veranderen. Laat staan heel snel meer ellende verhelpen, levens verbeteren en vertrouwen herstellen.” Ik wil niet kiezen tussen werelden. Voor mij is er maar een wereld. En kan ik maar één mens zijn. Jullie begrijpen dus dat ik het verwarrend vind om hier te blijven zitten terwijl ik weet dat ouders aan de andere kant van die deur zitten....

[Laurentien verliet op dit moment de fysieke ruimte waarin zij – in gezelschap van onder meer de wethouder en overige sprekers – de column voordroeg. In de zaal ernaast, waar een groep ouders de online conferentie volgde, ging ze verder] Zo simpel is het dus eigenlijk. Een paar stappen, om jullie niet te zien als gedupeerden of “de ander” maar als burgers die andere inzichten en kennis hebben dan degenen die aan de bestuurlijke tafels zitten. Moeten we niet gewoon loslaten te denken het goed te moeten doen vóór de ander? Stoppen om vóór de ander te denken? Jullie leven is niet mijn leven en andersom. Het voelt misschien zelfs wel onprettig dat ík hier spreek, en niet jullie. Het spijt me als dat zo voelt – dat is het laatste dat ik wil. Want wie ben ik als bevoorrecht mens die nooit het onrecht en leed heeft meegemaakt dat jullie levens beheerst. Maar juist daarom kan ik niet wegkijken of weglopen. Het is nu ook mijn persoonlijke ongemak van het leven in twee werelden. Ik beloof, dat ik me altijd blijf realiseren dat ik het nooit helemáál snap. Mijn rol blijft beperkt tot vragen, open luisteren, doorvragen, horen en duiden van perspectieven. We hebben het er vaak over: ieder mens is anders en daarom is het moeilijk wanneer een ander vóór je spreekt. ‘De gedupeerde’ bestaat niet; ‘de ambtenaar’ of ‘de bestuurder’ bestaat óók niet. Maar een versnipperde stem is altijd lastiger om te kanaliseren dan een strak georganiseerde stem. Verschillende logica’s en perspectieven lijken niet bij elkaar te komen – onder ouders en jongeren die gedupeerd zijn; tussen ouders en ambtenaren en tussen bestuurders en jongeren. Bouwen aan vertrouwen is een transparant proces van 1 001 stappen. Jullie proeven mijn diepe ongemak dat we de wereld verdelen in “wij... zij”. In de scheiding van denken in functie en denken als mens. In het gebrek aan inlevingsvermogen en creatieve vermogen om processen anders in te richten dan we gewend zijn. En elkaar op verbindende manier aan te durven spreken op het uitblijven van verbetering van de leefsituatie van mensen zonder defensief te worden. Het leven van een mens is geen casus waarin problemen met vinkjes kunnen worden opgelost. Gelijkwaardige samenwerking is niet een werkwijze uit een managementboek. Het is een fundamentele overtuiging in de gelijkwaardigheid van mensen en de kracht van verschillende perspectieven. Ieder van ons heeft een keuze om dat ongekende terrein te betreden en van daaruit oplossingen te helpen faciliteren. Dát maken de brief die ik voorlas en jullie eigen situaties wel duidelijk. Dat is nú nodig. Want iedere dag dat het niet gebeurt, is er een teveel. Ik bewonder jullie voor wie jullie zijn, voor jullie tijd, energie, creatieve denkkracht en doorzettingsvermogen die jullie hier al zo lang insteken. Ik heb al zoveel van jullie geleerd. Jullie en de vele andere ouders, kinderen en jongeren met wie ik mag samenwerken hebben mijn blik op de samenleving en mijzelf voor altijd veranderd. Ongekend terrein is geen plek van wij... zij. Het is een plek van gelijkwaardige samenwerking.